Полная версия сайта Мобильная версия сайта

Чытаем сваё. Дубоўка

Ён будзе найлепшым героям для першага беларускага блакбастара, гэты неверагодны паэт.

А першымі кадрамі я б зрабіла такія.

Грузія. Горы, чынары, чайныя плантацыі, пыльная саўгасная кантора, за сталом — магутны светлагаловы хлопец, плечы як заслонка, цэлая сажань, шчоўкае на лічыльніках. Раптам дзьвер ледзь не з нагі расчыняецца…

velvet1.jpg

Гэтую байку «з першых рук», то бок ад самога Дубоўкі, мне расказаў Стась Карпаў, беларускі паэт, праўнук рэпрэсаванага дубоўкавага сябра. Калі Ўладзімір Мікалаевіч быў рэабілітаваны і змог прыехаць у Мінск, ён адразу ж завітаў да дачкі гэтага сябра — таго расстралялі ў 1937-м, і Дубоўка хацеў ведаць, ці не трэба дачцэ дапамога. Дачка (Стасева бабуля) гэтую байку і пачула ўпершыню.

Было так. Дубоўка, якому пасля першай высылкі было забаронена жыць у еўрапейскай частцы, выбраў месцам жыхарства Грузію.

Працаваў ён там рахункаводам у чайным саўгасе. І так жаж добра працаваў (як і усюды, дзе даводзілася — з фантазіяй і энтузіазмам), што  старшыня саўгаса давяраў яму больш за самога сябе. Неяк трэба было ехаць у Тбіліся падпісваць нейкія дакументы — і старшыня вырашыў паслаць менавіта Дубоўку, бо ён адзіны мог пракантраляваць, каб дакументы былі падпісаны без махлярства.

«Ды не магу я паехаць! — тлумачыў Дубоўка, — у мяне ж падпіска аб нявыездзе, мяне ж замятуць!» — «Ну хто цябе тут замяце! Усе свае! Валодзя, ну з’ездзі!»

Паехаў. І, канешне, яго замялі. А гэта адразу — новае пакаранне, новы тэрмін. Па правілах, перад новым этапам зэка трэба даставіць на месца прыпіскі. І вось з’яўляецца Дубоўка ў калгасе — з двума канваірамі і новым выракам. Грузіны, якія, вядома, адчуваюць сваю страшэнную віну і жадаюць Валодзю выратаваць, накрываюць стол. Такі стол, што ў канваіраў вочы на ілбе. Усе — за сталы, і пачынаецца гульба. Канваіры — вусмерць п’яныя. Тут старшыня і кажа: «Ну, Валодзя, бяжы!». А куды бегчы? Усё роўна ж зловяць.

І Дубоўка — высачэзны, шырокаплечы, магутны волат — бярэ на плячо дзьве вінтоўкі, пад пашкі — канваіраў, і едзе ў райцэнтр. Здае там смяротна п’яных міліцыянтаў іхным калегам, аддае зброю. І крочыць у камеру. І на этап.

Баязліўства — скажаце вы? Скаронасць абставінам? Не. Гэта — найвышэйшая мужнасць: не дрыжаць зайцам, бегаючы па краіне, не зашыцца недзе і хавацца да смерці, жывучы шэптам, а прайсці ўсё наканаванае — шырокім крокам сапраўднага волата.

Уладзімір Дубоўка ад лёсу не бегаў ніколі. Заўсёды — у самым віры, выварочваючы плячыма стаўпы прасторы і карчы часу.
Вось сцэнарны план будучага блакбастэра.

Кастрычнік 1914 года. Малады хлопец са звычайнай нішчымнай працоўнай сям’і «прабіваецца ў людзі» — едзе вучыцца ў Нова-Віленскую настаўніцкую семінарыю. З-за ваенных дзеянняў яе пераводзяць у Невель — едзе ў Невель, да дома сотні кіламетраў, нікогда побач, але ж хіба гэта прычына саступаць?

Восень 1921. Дубоўка — студэнт Вышэйшага літаратурна-мастацкага інстытуту імя Брусава. Адзін з вядучых маладых беларускіх паэтаў. Прадстаўнік беларускай паэтычнай плыні ў рэчышчы савецкага авангарду: сябруе з Ясеніным і Маякоўскім, чытае з імі на адных сцэнах.

velvet26.jpg

Лета 1926. Дубоўка — на звышадказнай працы. Менавіта ён перакладае тэксты новых савецкіх законаў з рускай мовы на беларускую. У ягоны кабінет наўпрост заходзяць самыя важныя персоны новай улады, ён у высокіх кабінетах — свой чалавек.

Усё тыя ж дваццатыя. Дубоўка — у Маскве. Але ж беларускі літаратурны працэс кіпіць і віруе, ускаламучаны ягонай магутнай рукой. Ён далучаецца да створанага беларускімі літаратарамі аб’яднання «Маладняк» — і неўзабаве становіцца адной з першых фігур суполкі. Барацьба — самая сур’ёзная: за новае жыццё, за новую літаратуру. Філіі «Маладняка» працуюць у Расіі, у Латвіі, у Чэхіі, паэты і празаікі лётаюць па гарадох і вёсках з лекцыямі, выступамі, палымянымі прамовамі. Але ж не, не тое. Зашмат палітыкі, мала творчасці. Дубоўка кідае «Маладняк» — і разам з паплечнікамі арганізуе «Узвышша». Пачынаецца лютая барацьба за сваю праўду ў мастацтве. З Масквы ў Менск, з Менска ў Маскву імчацца лісты: што і як рабіць таварышам. Літаратура віруе. Літаратура жыве.

Канешне, Дубоўку не любяць і пабойваюцца. За талент, за энергію, за неўтаймаванасць, за утрапёнасць. Пачынаецца цкаванне ў маладнякоўскай прэсе — і, як водзіцца, з абвінавачваннямі ў варожасці камуністычным ідэям.

А ён усё шчыруе на ніве маладой беларушчыны. Ужо не толькі паэзія — ужо і мова скараецца перад неўтаймаваным волатам.

Уявіце сябе: некалькі дзясяткаў словаў, якімі мы сёння карыстаемся па-беларуску, увёў у мову менавіта Дубоўка: «адлюстраваць, апантаны, ашчаперыць, водар, дойлід, збочыць, зьнічка, імклівасьць, наканаваны, нелюдзь, непрыдатны, талака» — дубоўкавы словы ў роднай мове.

1927. Бярэ шлюб з Марыяй Кляўс.

velvet_3.jpg

Жонка Дубоўкі насамрэч вартая асобнага серыялу — жанчына, якіх цяпер ужо, напэўна, не робяць. Сапраўдная волатаўна. Колькі Дубоўку цягала савецкая рэпрэсіўная сістэма, столькі яна лётала за ім: Яранск, Шэшурга, Чабаксары, Кіраў, Чувашыя, Далёкі Усход, Зугдзідзі, Абакан, Почат…

А калі яго забралі першы раз у 1930-м — наўпрост з працы, з крамлёўскага кабінету, ў белым летнім касцюме і сандалях — да самых высокіх менскіх кабінетаў дайшла:

«Дзе мой муж? Чаму не перадаёце перадачы? Як вы можаце, ён жа не вінаваты?»

І перадачы дазволілі.

dubovka_materialy_iz_dela.jpeg

Фота: Уладіміра Дубоўкі з матэрыялаў справы

Цягам гэтых сямнаццаці год высылак і лагеру Дубоўка не напісаў ніводнага радка. Але працаваў — плённа і самаадана, бо інакш ня ўмеў. У першым жа сібірскім саўгасе, дзе ён працуе рахункаводам, выкрываюцца астранамічныя даўгі і заблытаныя гаспадарчыя справы — Дубоўка выбівае грошы з крэдытораў, выратоўвае старшыню ад арышту і наладжвае справы так, што калгас устае з каленаў.

«Што, у цябе там высланы справамі запраўляе?» — злуюцца ворганы і высылаюць неўтаймаванага Дубоўку куды надалей. Але і там, і шмат яшчэ дзе ён не скараецца абставінам: працуе — дык працуе, будуецца — дык будуецца. Усе дамы і дамкі, якія пабудаваў для жонкі з сынам высланы Дубоўка, заўсёды былі надзейнымі і прыгожымі — абавязкова аздабляў вокны рознымі арнаментамі. Колькі разоў гэтыя адбудаваныя хаткі забіралі ў іх, каб аддаць каму з мясцовых начальнікаў.

velvet_4.jpg

Серыя перадапошняя — вяртанне. Шмат хто з дубоўкавых паплечнікаў не дачакаўся, а Дубоўка — выжыў. Пераламаныя на дапросах пальцы зрасліся, шнары — загаіліся, і нават ад страшэннай пелагры, хваробы знясіленых і галодных, лагерны доктар уратаваў. Ён прыехаў у Мінск у 1957м. Тэлефанаваў былым сябрам. «О, Валодзя! Віншуем, брат! Як? Сустрэцца? Э-э-э-э… ты ведаеш, спраў па горла, сёння ніяк… Не, і заўтра — ніяк»…

Але ж і гэта пераадолеў. Зноў пачаў друкавацца, і нават атрымаў прэмію імя Купалы за зборнік «Палесская рапсодыя». Хаця вершы ўжо былі не тыя… Зусім, зусім не тыя. Напэўна, прэмія — гэта было запозненнае выбачэнне колішніх паплечнікаў. Бо было за што выбачацца.

Апошнія кадры будуць незвычайнымі. Гэта і ў жыцці выглядала незвычайна. Калі надыходзіў Новы год, Дубоўка — высачэзны, шыракаплечы, магутны стары з белай, як снег, барадой, набіраў поўныя карманы цукерак і выходзіў на вуліцы Масквы — раздаваць дзецям падарункі.

velvet_5.png

Ягоны адзіны сын Альгерд падарваўся на міне ў сорак першым, а болей яны з Марылькай, ворагі народа, вечныя абвінавачанныя — не нажылі. Але ж дараваць дзецям цукеркі на свята вельмі ж хацелася. І дзеці — яны не падводзілі Дубоўку. Шырока расплюшчвалі вочы і крычалі ў захапленні: «Мама, мама, глядзі, сапраўдны Дзед Мароз!»

VELVET: Анна Северинец
Заметили ошибку? Выделите текст с ошибкой и нажмите Ctrl+Enter. Благодарим за помощь!
fb 0
tw
vk 0
ok 0
Войдите или зарегистрируйтесь, чтобы получить возможность отправлять комментарии.

Комментарии

Всего комментариев (5) Последнее сообщение
Тати аватар

Да, довелось это всё услышать вживую)))))

Интересно было перечитать)))))

Интересно пишете, но, надо отдать должное, рассказываете еще интереснее))))) Читаю, а прямо слышу Вас)))) И глаза горящие вижу))))

Наяна аватар

Ну и время было. Злобное, страшное...

Kozlik Mozlik аватар

думаю оно всегда не лучше. ну теперь мелкое и пустое. большой вопрос - что лучше. 

Мюс аватар

Анна, на месте вашего мужа я бы уже стала ревновать 

Veronika Very аватар

На фото с седой бородой, а глаза молодые-молодые...

#
Система Orphus